Jacky Shobogendo Demmers Sensei (1954) kreeg in 1995 van haar man Pjotr een onverwacht verjaardagscadeau: een introductiecursus zen. Omdat ze maar niet begreep wat hij daar in de zendo in Amsterdam nou steeds op dat kussentje deed. Of kón hij het niet uitleggen? Jacky: “Spiritualiteit was altijd hét onderwerp aan onze keukentafel. Maar wat zen nou precies inhield, dat begreep ik niet helemaal.”
“Die cursus volgde ik bij Zen Centrum Amsterdam, bij Meindert Seiju van den Heuvel Roshi. Dat was prima. Daarna volgde al snel mijn eerste sesshin bij Dennis Genpo Merzel Roshi. Dat was in de Tiltenberg in Vogelenzang. Het was in de herfst. Het voelde onwennig. Ik weet nog dat ik daar op een gegeven moment in de kapel zat, het schemerde, en toen werd er op de gong geslagen. Dát geluid – ik was op slag thuis.”
Bleef je thuis?
“Ja, zitten is voor mij elke keer weer thuiskomen. Ik raakte verslingerd aan zen. Een jaar later ontvingen Pjotr en ik op Ameland, tijdens een Ango (een intensieve zenperiode van 3 maanden, red.) jukai van Genpo Roshi. Hij werd mijn eerste leraar. In 1999 werden we, ook op Ameland, allebei tot monnik gewijd.”
Genpo woont in Amerika. Bleef hij jouw leraar?
Genpo kwam destijds zeker twee keer per jaar naar Nederland voor sesshins. In de tussentijd ging ik met Pjotr elke week naar Zen Centrum Amsterdam. Daar beschouwde ik Nico Tenko Tydeman Roshi als mijn leraar. Zelf was hij ook leerling van Genpo.”
Samen op pad
“Pjotr en ik bleven reisgenoten. Hij was een slimme meneer met scherp inzicht. We waren twee monniken in één huis. Ons thuisklooster. We hebben veel aan elkaar gehad; we bevroegen elkaar continu, tot aan zijn overlijden.”
Je bent sinds de eerste keer blijven zazennen. Waarom?
“Voor mij was dat blijkbaar nodig. Heel lang en heel veel zazennen. Het slijt in je dagelijks ritme en wordt een rustpunt in de dag. Ik heb me altijd afgevraagd waarom ik de dingen op een bepaalde manier doe. Zen is waardevol voor zelfonderzoek: waarom zus en niet zo? Kan het ook anders en hoe dan? Op een gegeven moment stel je jezelf die vraag niet meer, omdat je er nooit een antwoord op krijgt; het verandert continu. Het heeft me laten zien hoe veranderlijk het leven is. Als het niet gaat zoals ik het wil, is dat geen ramp meer. Dan doen we het op een andere manier. Of niet. Het is de erkenning van verandering. Dat betekent ook dat je vanuit vertrouwen leeft. En hoe je dat doet, is moeilijk uit te leggen. Want zoals Ton Lathouwers zegt: ‘Zodra je er woorden aan geeft, dan stolt het’.”
Wat heeft zen jou gebracht?
“Zen is levensbepalend voor me gebleken. Ik ben er niet beter of slechter door geworden. Ik volgde veel sesshins, soms in Amerika, waar de dagen bestonden uit zazen en werken in het naaiatelier of de keuken. In Amsterdam hield ik me veel bezig met rituelen. Ik gaf trainingen over de verschillende rollen in de zendo. Toen Niko na zijn transmissie jukai mocht gaan geven, ben ik die jukais gaan begeleiden. Alles naast mijn ‘normale’ baan als restaurator van antiek textiel. Je zou kunnen zeggen dat het me vooral veel werk heeft bezorgd. Haha!”
Transmissie
Nico wilde mij graag transmissie geven. Hij vroeg of ik dat goed vond. Ik stond niet te juichen. Als ik op een stoel had gezeten, was ik er vanaf gevallen. Opeens besefte ik me aan welke vooravond ik stond. Voor het leraarschap is namelijk geen curriculum. Dit moest ik uit mezelf zien te halen.”
“Het zit hem in de verantwoordelijkheid die je krijgt om mensen iets waardevols mee te geven. Maar was ik daartoe in staat? Ik zie mezelf tot op de dag van vandaag nog steeds niet als leraar. Dat bepaalt in zekere zin wel mijn leraarschap – de vorm die ik eraan geef. Dat is eigenlijk niet iets dat ik actief doe.”
“Het lesgeven bij ZenPunt begon vrij onverwachts. Ook dit kwam gewoon op mijn pad en ook nu, net al bij jukai en het monnikschap, dacht ik eerst na en zei ik daarna ‘ja’. Het begon met het tijdelijk invallen wanneer Daan of Joke om wat voor reden een avond geen les konden geven. Vervolgens werd dat, wegens omstandigheden, invallen voor twee vaste groepen. Uiteindelijk werd tijdelijk vast voor één van de twee groepen. Zo werd ik leraar van de woensdagavondgroep van ZenPunt.”
“Iedereen heeft eigen wijsheid." - Jacky
Wat voor leraar ben jij?
“Het is voor mij belangrijk dat je zen in het dagelijks leven leeft; de praktijk ligt buiten de zendo. Mijn dharmalessen zijn praktisch. En ik stel veel vragen. Zo wordt er veel uitgewisseld. Er ontstaat tweerichtingsverkeer.”
Je hebt besloten om te stoppen na 10 jaar lesgeven. Waarom?
“Ik geef het leraarschap eigenlijk niet echt op, de zichtbare vorm verandert. Ik stop met lesgeven op een vaste avond. Het wordt tijd om het stokje over te dragen aan een jongere generatie. In de persoon van Willem Jan Hop heb ik een enthousiaste en bevlogen opvolger gevonden. Voor de woensdaggroep is hij inmiddels een vertrouwd gezicht, omdat hij hier de afgelopen paar jaar al regelmatig heeft lesgegeven. Het is iemand die de dharma al jaren bestudeerd en bestudeerd heeft bij zowel Niko Tenko Tydeman Roshi als Tenkei Coppens Roshi. Maar ondanks dat ik ga stoppen, wil het niet zeggen dat ik geen leraar meer ben.”
Wat voor soort leraar blijf je?
“Ik heb mezelf nooit als leraar gezien, meer als een soort vroedvrouw. Iedereen heeft eigen wijsheid. En ik zie het als mijn taak om mensen – die dat willen – op weg te helpen hun eigen wijsheid zichtbaar te maken. Dat blijft."
Blijf je betrokken bij ZenPunt Haarlem?
“Zéker! Ik heb nog een hoop andere, creatieve plannen. Misschien wordt het zelfs wel meer. Zoals ik tegen mijn groep zei: jullie zijn nog niet van mij af.”
Ga je het traditionele lesgeven missen?
“Ongetwijfeld.”
Tekst: Mariëlle Wiemer
